Ο πόνος στον ώμο συχνά αντιμετωπίζεται σαν ένα τοπικό πρόβλημα.
Πονάει ο ώμος. Κάνουμε μια ακτινογραφία ή έναν υπέρηχο. Εντοπίζεται μια ασβεστοποίηση. Και εύκολα δημιουργείται η εντύπωση ότι βρήκαμε ολόκληρη την εξήγηση του προβλήματος.
Όμως η λειτουργία του ώμου είναι πολύ πιο σύνθετη.
Ο ώμος αποτελεί μέρος ενός συστήματος που περιλαμβάνει την ωμοπλάτη, τον θώρακα, τη σπονδυλική στήλη, τη λεκάνη και —σε κινήσεις όπως η ρίψη— ακόμη και τα κάτω άκρα.
Για να καταλάβουμε λοιπόν καλύτερα τι σημαίνει ένα εύρημα ασβεστοποίησης, χρειάζεται πρώτα να καταλάβουμε τι είναι η ασβεστοποίηση και πώς πραγματικά λειτουργεί ο ώμος κατά την ανθρώπινη κίνηση.
Τι είναι η ασβεστοποίηση του ώμου;
Η ασβεστοποιός τενοντοπάθεια του στροφικού πετάλου (rotator cuff calcific tendinopathy) χαρακτηρίζεται από εναπόθεση κρυστάλλων ασβεστίου, κυρίως υδροξυαπατίτη, μέσα στους τένοντες του στροφικού πετάλου.
Συχνότερα εντοπίζεται στον τένοντα του υπερακανθίου.
Η πάθηση εμφανίζεται συχνότερα σε ενήλικες μέσης ηλικίας και μπορεί να συνοδεύεται από:
έντονο ή σταδιακό πόνο,
νυχτερινό πόνο,
δυσκολία στην ανύψωση του χεριού,
περιορισμό της απαγωγής και της κάμψης,
μείωση τόσο της ενεργητικής όσο και της παθητικής κινητικότητας.
Η βιβλιογραφία δείχνει επίσης ότι ασβεστοποιήσεις μπορεί να υπάρχουν και σε ασυμπτωματικούς ανθρώπους. Επομένως, το γεγονός ότι βλέπουμε μια ασβεστοποίηση στην απεικόνιση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή εξηγεί από μόνη της ολόκληρη την κλινική εικόνα.
Γιατί δημιουργείται η ασβεστοποίηση;
Εδώ χρειάζεται προσοχή.
Δεν γνωρίζουμε έναν μοναδικό μηχανισμό που να εξηγεί όλες τις περιπτώσεις.
Η σημερινή έρευνα περιγράφει την ασβεστοποιό τενοντοπάθεια ως πολυπαραγοντική διαδικασία, στην οποία έχουν προταθεί κυτταρικοί, μεταβολικοί, φλεγμονώδεις, γενετικοί και μηχανικοί παράγοντες.
Σύγχρονη ανασκόπηση της παθογένεσης αναφέρει ότι οι τενοντοκύτταροι μπορούν να υποστούν φαινοτυπικές μεταβολές προς κύτταρα με χαρακτηριστικά χονδροκυττάρων, ενώ στη διαδικασία φαίνεται να συμμετέχουν φλεγμονώδεις μεσολαβητές, οξειδωτικό στρες, μεταβολικοί παράγοντες και μηχανικό stress. Έχουν επίσης παρατηρηθεί συσχετίσεις με διαβήτη, διαταραχές του θυρεοειδούς και άλλους μεταβολικούς παράγοντες.
Μπορούμε όμως να θέσουμε ένα διαφορετικό και ιδιαίτερα σημαντικό ερώτημα:
Αν υπάρχει ήδη ένας ευαίσθητος ή συμπτωματικός τένοντας, πώς κατανέμονται τα μηχανικά φορτία στον ώμο κατά την κίνηση;
Και εδώ η εμβιομηχανική αποκτά μεγάλη σημασία.
Ο ώμος δεν κινείται μόνος του
Μια από τις καλύτερες κινήσεις για να κατανοήσουμε τη λειτουργία του ώμου είναι η ρίψη.
Φαινομενικά βλέπουμε ένα χέρι να κινείται.
Εμβιομηχανικά όμως συμβαίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Η ρίψη πάνω απο το κεφάλι είναι μια ταχύτατη, πολυαρθρική κίνηση κατά την οποία η ενέργεια παράγεται και μεταφέρεται διαδοχικά μέσα από το σώμα.
Η βιβλιογραφία περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως kinetic chain — κινητική αλυσίδα.
Σε απλουστευμένη μορφή:
έδαφος → κάτω άκρα → λεκάνη → κορμός/θώρακας → ωμοπλάτη → ώμος → αγκώνας → καρπός → χέρι
Η ρίψη επομένως είναι αποτέλεσμα συντονισμένης μεταφοράς δυνάμεων μεταξύ πολλών τμημάτων του σώματος.
Ο θώρακας αλλάζει το φορτίο που φτάνει στον ώμο
Μελέτες τρισδιάστατης ανάλυσης της ρίψης έχουν δείξει ότι ο χρονισμός της περιστροφής του κορμού σχετίζεται με τις δυνάμεις και τις ροπές που εμφανίζονται στην άρθρωση του ώμου.
Σε μελέτη 72 pitchers, οι αθλητές με διαφορετική από την αναμενόμενη αλληλουχία περιστροφής λεκάνης–άνω κορμού εμφάνισαν περίπου 7,2° μεγαλύτερη μέγιστη έξω στροφή του ώμου και 9,2% του σωματικού βάρους μεγαλύτερη εγγύς δύναμη στον ώμο.
Παλιότερη έρευνα είχε επίσης δείξει ότι ο χρονισμός της περιστροφής του άνω κορμού επηρεάζει τις στροφικές ροπές που αναπτύσσονται στον ώμο κατά τη ρίψη.
Και πιο πρόσφατα δεδομένα σε επαγγελματίες pitchers δείχνουν ότι η πρώιμη περιστροφή του κορμού συνδέεται με διαφορετική μηχανική και μεγαλύτερες αποσπαστικές δυνάμεις στον ώμο και στον αγκώνα, χωρίς αύξηση της ταχύτητας της μπάλας.
Αυτό μας δείχνει κάτι εξαιρετικά σημαντικό:
Η μηχανική φόρτιση του ώμου μπορεί να αλλάξει χωρίς να αλλάξει απαραίτητα ο ίδιος ο ώμος. Μπορεί να αλλάξει επειδή άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο κινείται το υπόλοιπο σώμα.
Και πού βρίσκεται η ωμοπλάτη;
Ανάμεσα στον θώρακα και το βραχιόνιο βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους «συνδέσμους» αυτής της αλυσίδας: η ωμοπλάτη.
Κατά τη φυσιολογική λειτουργία του άνω άκρου, η ωμοπλάτη δεν παραμένει σταθερή.
Πραγματοποιεί συνδυασμούς:
άνω και κάτω στροφής,
πρόσθιας και οπίσθιας κλίσης,
έσω και έξω στροφής,
προσαγωγής και απαγωγής γύρω από τον θώρακα.
Στη ρίψη, η λειτουργία της είναι ακόμη πιο εμφανής. Η ωμοπλάτη συμμετέχει στη δημιουργία κατάλληλης θέσης της ωμογλήνης για την κίνηση του βραχιονίου και λειτουργεί ως σημαντικός σύνδεσμος στη μεταφορά ενέργειας από τον κορμό προς το άνω άκρο.
Επομένως, ωμοπλάτη και βραχιόνιο δεν αποτελούν δύο ανεξάρτητα μηχανικά συστήματα.
Η κίνηση του ενός επηρεάζει τις μηχανικές συνθήκες μέσα στις οποίες κινείται το άλλο.
Και οι μύες;
Η κίνηση αυτή απαιτεί συντονισμένη μυϊκή δραστηριότητα.
Οι μύες του στροφικού πετάλου συμβάλλουν στη δυναμική σταθεροποίηση της κεφαλής του βραχιονίου, αλλά η λειτουργία του ώμου δεν περιορίζεται σε αυτούς.
Συμμετέχουν επίσης μυϊκά συστήματα που ελέγχουν:
την ωμοπλάτη, όπως ο πρόσθιος οδοντωτός και οι μοίρες του τραπεζοειδούς,
τον θώρακα και τον κορμό, μέσω κοιλιακών, λοξών κοιλιακών και άλλων μυών που συμμετέχουν στον έλεγχο της περιστροφής,
καθώς και τη λεκάνη και τα κάτω άκρα, που συμμετέχουν στην παραγωγή και μεταφορά της ενέργειας της ρίψης.
Έτσι η λειτουργία ενός τένοντα του ώμου δεν μπορεί να κατανοηθεί πλήρως μόνο εξετάζοντας αν ο συγκεκριμένος μυς είναι «δυνατός» ή «αδύναμος».
Χρειάζεται να εξετάσουμε σε ποιο κινητικό περιβάλλον καλείται να λειτουργήσει.
Τι συμβαίνει όταν η κινητική αλυσίδα αλλάζει;
Σκεφτείτε μια ρίψη στην οποία ο κορμός δεν παράγει ή δεν μεταφέρει αποτελεσματικά την κίνηση την κατάλληλη στιγμή.
Η μπάλα πρέπει παρ’ όλα αυτά να φύγει από το χέρι.
Για να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα, μπορεί να αλλάξει η συνεισφορά άλλων τμημάτων της αλυσίδας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κινητική απόκλιση είναι παθολογική, ούτε ότι μπορούμε να προβλέψουμε τραυματισμό απλώς παρατηρώντας μία κίνηση.
Υπάρχουν όμως πειραματικά δεδομένα που δείχνουν ότι διαφορετικός χρονισμός του κορμού συνοδεύεται από διαφορετικές δυνάμεις και ροπές στον ώμο.
Ακόμη και η κόπωση φαίνεται να επηρεάζει αυτή τη σχέση. Σε μελέτη επαναλαμβανόμενων ρίψεων, η μείωση της μυϊκής αντοχής του κορμού συνοδεύτηκε από αλλαγές τόσο στην περιστροφή του θώρακα όσο και στην κινηματική του ώμου.
Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι:
η κίνηση του ώμου αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου κινητικού συστήματος.
Τι σχέση έχουν όλα αυτά με την ασβεστοποίηση;
Εδώ πρέπει να διαχωρίσουμε δύο πράγματα.
Άλλο η βιολογία που οδηγεί στον σχηματισμό της ασβεστοποίησης και άλλο το μηχανικό περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργεί ένας ήδη επηρεασμένος τένοντας.
Δεν μπορούμε από τα δεδομένα των ρίψεων να συμπεράνουμε ότι η μειωμένη περιστροφή του θώρακα ή μια διαφορετική θέση της ωμοπλάτης προκαλεί εναπόθεση ασβεστίου στον τένοντα.
Μπορούμε όμως να δείξουμε ότι η μηχανική του κορμού και της ωμοπλάτης επηρεάζει τις μηχανικές απαιτήσεις που φτάνουν στον ώμο.
Και αυτή η διάκριση είναι καθοριστική.
Εάν ένας άνθρωπος έχει πόνο και ασβεστοποιό τενοντοπάθεια, η απεικόνιση μας πληροφορεί για την κατάσταση του ιστού.
Δεν μας εξηγεί όμως από μόνη της πώς ο συγκεκριμένος άνθρωπος χρησιμοποιεί τον ώμο του μέσα στην κίνηση.
Από την απεικόνιση στην αξιολόγηση της κίνησης
Γι’ αυτό η αξιολόγηση ενός ανθρώπου με πόνο στον ώμο δεν χρειάζεται να σταματά στην ακτινογραφία ή στον υπέρηχο.
Ανάλογα με την περίπτωση, μπορούμε να εξετάσουμε:
την κινητικότητα του βραχιονίου,
τη σχέση βραχιονίου–ωμοπλάτης,
την κίνηση της ωμοπλάτης πάνω στον θώρακα,
την ικανότητα του θώρακα να περιστρέφεται,
τη συμμετοχή της λεκάνης και του κορμού,
και τελικά τον τρόπο με τον οποίο όλα αυτά οργανώνονται σε πραγματικές κινήσεις.
Και εδώ οι ρίψεις μπορούν να αποτελέσουν ένα εξαιρετικά χρήσιμο κινητικό μοντέλο.
Όχι επειδή όλοι πρέπει να γίνουν αθλητές ρίψεων.
Αλλά επειδή η ρίψη αποκαλύπτει με πολύ καθαρό τρόπο κάτι που ισχύει ευρύτερα για την ανθρώπινη κίνηση:
Ο ώμος δεν είναι ένα απομονωμένο εξάρτημα. Είναι μέρος ενός συστήματος μεταφοράς δυνάμεων.
Η εμβιομηχανική προσέγγιση
Επομένως, όταν υπάρχει ασβεστοποίηση και πόνος στον ώμο, το ερώτημα δεν είναι μόνο:
«Πού βρίσκεται η ασβεστοποίηση;»
Χρειάζεται παράλληλα να διερευνούμε:
Πώς κινείται αυτός ο ώμος;
Πώς κινείται η ωμοπλάτη;
Πώς συμμετέχει ο θώρακας;
Πώς μεταφέρεται η δύναμη μέσα από τον κορμό;
Και πώς διαχειρίζεται συνολικά το σώμα το φορτίο;
Η ιατρική διάγνωση και η απεικόνιση είναι απαραίτητες για να γνωρίζουμε τι συμβαίνει στον ιστό.
Η εμβιομηχανική αξιολόγηση προσθέτει ένα διαφορετικό κομμάτι της εικόνας:
μας δείχνει πώς αυτός ο ιστός χρησιμοποιείται μέσα στην κίνηση.
Και πολλές φορές, για να καταλάβουμε καλύτερα τον ώμο, χρειάζεται να κοιτάξουμε πολύ περισσότερο από τον ώμο.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Guido F. et al. Clinical features in rotator cuff calcific tendinopathy: A scoping review. Shoulder & Elbow, 2024.
Pathogenesis of Shoulder Calcific Tendinopathy. Review of current pathogenetic mechanisms, 2026.
Chu S.K. et al. Step by Step Guide to Understanding the Kinetic Chain Concept in the Overhead Athlete. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine, 2020.
Kibler W.B., Sciascia A. Evaluation and Management of Scapular Dyskinesis in Overhead Athletes. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine, 2019.
Fleisig G.S. et al. Biomechanics of overhand throwing with implications for injuries. Sports Medicine, 1996.
Aguinaldo A.L., Buttermore J., Chambers H. Effects of upper trunk rotation on shoulder joint torque among baseball pitchers of various levels. Journal of Applied Biomechanics, 2007.
Oyama S. et al. Improper trunk rotation sequence is associated with increased maximal shoulder external rotation angle and shoulder joint force in high school baseball pitchers. American Journal of Sports Medicine, 2014.
Effects of Repetitive Pitching on Trunk Muscle Endurance and Thoracic and Shoulder Kinematics. 2023.
