Για να καταλάβουμε σωστά τη ρήξη πρόσθιου χιαστού (ACL) πρώτα να δούμε το γόνατο όχι απλώς ως μια άρθρωση που «λυγίζει και τεντώνει», αλλά ως ένα σύστημα

Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται κυρίως από το μηριαίο οστό και την κνήμη, ενώ η επιγονατίδα συμμετέχει στον μηχανισμό έκτασης. 

Κατά την κάμψη και την έκταση, το μηριαίο και η κνήμη δεν κάνουν μόνο μία κίνηση εμπρός–πίσω. Υπάρχει συνδυασμός κύλισης, ολίσθησης και περιστροφής. Παράλληλα, το γόνατο πρέπει να διαχειριστεί δυνάμεις που προέρχονται από το έδαφος και μεταφέρονται μέσω του πέλματος, της κνήμης, του μηρού και της λεκάνης.

Αυτό σημαίνει οτι η άρθρωση του γόνατος πρέπει ταυτόχρονα να κινείται, να δέχεται φορτία, να περιστρέφεται και να παραμένει σταθερό.

Τι είναι η ρήξη πρόσθιου χιαστού

Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος — ACL (Anterior Cruciate Ligament) — βρίσκεται στο εσωτερικό της άρθρωσης και συνδέει το μηριαίο με την κνήμη.

Ένας από τους βασικούς του ρόλους είναι να περιορίζει την πρόσθια μετατόπιση της κνήμης σε σχέση με το μηριαίο.

Συμβάλλει επίσης στον έλεγχο της περιστροφικής σταθερότητας του γόνατος και παρέχει αισθητηριακές πληροφορίες που συμμετέχουν στον νευρομυϊκό έλεγχο της άρθρωσης.

Ρήξη χιαστού σημαίνει ότι οι ίνες του συνδέσμου έχουν υποστεί μερική ή πλήρη διακοπή.

Ο ACL( πρόσθιος χιαστός)  τραυματίζεται συχνά σε κινήσεις όπως απότομη αλλαγή κατεύθυνσης, προσγείωση από άλμα, επιβράδυνση ή περιστροφή πάνω σε σχετικά σταθερό πέλμα. 

Είναι σημαντικό ότι πολλές ρήξεις ACL είναι μη επαφής: δεν απαιτείται δηλαδή να χτυπήσει κάποιος απευθείας το γόνατο.

Μετά από ρήξη πρόσθιου χιαστού, μεγάλο μέρος της αποκατάστασης επικεντρώνεται δικαιολογημένα:

• στην κινητικότητα,
• στον τετρακέφαλο,
• στη δύναμη,
• στη σταθερότητα,
• στην επιστροφή στο άθλημα.

Όμως υπάρχει ένα κρίσιμο ερώτημα:

Όταν αποκαθίσταται η δύναμη, έχει αποκατασταθεί και ο τρόπος που το σώμα κινείται;

Όχι απαραίτητα.

Γιατί συμβαίνει;

Μετά τον τραυματισμό μπορούν να εμφανιστούν

• αλλαγές στην ιδιοδεκτικότητα,
• διαφορετικές στρατηγικές φόρτισης,
• φόβος επανατραυματισμού,
• προσαρμογές ισχίου και κορμού.

Άρα η αποκατάσταση δεν αφορά μόνο το ACL.

Αφορά το κινητικό σύστημα που έμαθε να κινείται διαφορετικά μετά τον τραυματισμό.

Η νέα ικανότητα πρέπει να εμφανίζεται:

στη βάδιση → στο τρέξιμο → στο άλμα → στην προσγείωση → στην αλλαγή κατεύθυνσης → στο άθλημα.

Η Εμβιομηχανική στην Αποκατάσταση: Δεν Αποκαθιστούμε τον Χιαστό — Αποκαθιστούμε την Κίνηση

Είτε η αντιμετώπιση της ρήξης του πρόσθιου χιαστού είναι χειρουργική είτε συντηρητική, ένα βασικό ερώτημα παραμένει:

Πώς διαχειρίζεται πλέον το σώμα τις δυνάμεις που περνούν μέσα από το γόνατο;

Η αποκατάσταση της μυϊκής δύναμης είναι σημαντική. Όμως η δύναμη από μόνη της δεν μας δείχνει πώς χρησιμοποιείται αυτή η δύναμη μέσα στην κίνηση.

Το γόνατο δεν λειτουργεί απομονωμένο. Κατά το περπάτημα, το τρέξιμο, την προσγείωση και την αλλαγή κατεύθυνσης, η κνήμη και το μηριαίο κινούνται σε τρεις διαστάσεις, ενώ ταυτόχρονα δέχονται δυνάμεις από το έδαφος και από τα υπόλοιπα τμήματα του σώματος.

Από τη δύναμη στη διαχείριση του φορτίου

Ο τραυματισμός του πρόσθιου χιαστού  θεωρείται ένα πολυπαραγοντικό εμβιομηχανικό γεγονός και όχι αποτέλεσμα μίας μόνο «λάθος» θέσης του γόνατος.

Το γόνατο είναι μέρος μιας κινητικής αλυσίδας

Από πλευράς εμβιομηχανικής, Εξετάζουμε ολόκληρη την κίνηση.

Κυρίως:

Πώς συνεργάζονται όλα αυτά όταν το σώμα πρέπει να απορροφήσει, να μεταφέρει και στη συνέχεια να παράγει δύναμη;

Μετά το χειρουργείο, η κίνηση δεν αποκαθίσταται αυτόματα

Η ανακατασκευή του πρόσθιου χιαστού δεν σημαίνει ότι αποκαθίσταται ο τρόπος με τον οποίο το άτομο περπατά, τρέχει, προσγειώνεται ή αλλάζει κατεύθυνση.

Μετά από έναν τραυματισμό ACL μπορούν να παραμένουν μεταβολές στη μυϊκή λειτουργία, στον νευρομυϊκό έλεγχο και στη μηχανική της κίνησης ακόμη και όταν ο άνθρωπος έχει επιστρέψει σε υψηλότερα επίπεδα δραστηριότητας.

Εδώ ακριβώς αποκτά σημασία η εμβιομηχανική αξιολόγηση.

Δεν μας ενδιαφέρει εάν ο άνθρωπος μπορείπαράγει συγκεκριμένη δύναμη.

Μας ενδιαφέρει πώς την παράγει.

Από την αποκατάσταση της άρθρωσης στην επανεκπαίδευση της κίνησης

Ο στόχος επομένως δεν είναι απλώς να δυναμώσουμε τους μύες γύρω από το γόνατο.

Στόχος είναι σταδιακά να αυξήσουμε την ικανότητα ολόκληρου του σώματος να διαχειρίζεται φορτίο μέσα σε πραγματικές ανθρώπινες κινήσεις.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει προοδευτική επανεκπαίδευση:

της βάδισης,

του τρεξίματος,

της επιβράδυνσης,

της προσγείωσης,

της αλλαγής κατεύθυνσης,

της περιστροφής,

και, όταν απαιτείται, των ειδικών κινητικών απαιτήσεων του αθλήματος.

Η εμβιομηχανική λοιπόν δεν αντικαθιστά την ιατρική διάγνωση, το χειρουργείο όταν αυτό ενδείκνυται ή την κλασική αποκατάσταση.

Προσθέτει όμως ένα κρίσιμο ερώτημα:

Έχουμε αποκαταστήσει μόνο το τραυματισμένο γόνατο ή έχουμε βελτιώσει και τον τρόπο με τον οποίο ολόκληρο το σώμα διαχειρίζεται τις δυνάμεις που περνούν μέσα από αυτό;

Γιατί τελικά η επιστροφή στην κίνηση δεν αφορά μόνο έναν σύνδεσμο.

Αφορά την ικανότητα του ανθρώπινου σώματος να απορροφά, να μεταφέρει και να παράγει δύναμη με αποτελεσματικό τρόπο μέσα στην κίνηση.