Έχεις πονέσει ποτέ τόσο έντονα σε μια συγκεκριμένη κίνηση ώστε, ακόμη και μήνες αργότερα, να διστάζεις να την ξανακάνεις;

Να φοβάσαι να σκύψεις επειδή «θα πιάσει η μέση»;

Να αποφεύγεις το τρέξιμο επειδή «θα ξαναπονέσει το γόνατο»;

Αυτή η αντίδραση είναι ένας τρόπος με τον οποίο το νευρικό σύστημα προσπαθεί να μας προστατεύσει.

Όταν όμως ο φόβος και η αποφυγή παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να γίνουν μέρος του προβλήματος.

Τι Είναι το Fear Avoidance;

Το Fear-Avoidance Model περιγράφει έναν μηχανισμό κατά τον οποίο μια επώδυνη εμπειρία μπορεί να οδηγήσει σε φόβο μιας συγκεκριμένης κίνησης ή δραστηριότητας.

Για παράδειγμα:

σκύβω → πονάω

Μετά από επαναλαμβανόμενα επεισόδια:

σκύβω → περιμένω ότι θα πονέσω

και αργότερα μπορεί να γίνει:

σκέφτομαι να σκύψω → φοβάμαι → αποφεύγω την κίνηση.

Δεν συμβαίνει σε όλους τους ανθρώπους με χρόνιο πόνο.

Υπάρχουν όμως ισχυρά δεδομένα ότι το fear avoidance αποτελεί έναν από τους παράγοντες που σχετίζονται με την ανάπτυξη χρόνιου μυοσκελετικού πόνου. Μεγάλη umbrella review 185 μελετών και σχεδόν 490.000 ανθρώπων βρήκε μέτριας βεβαιότητας στοιχεία για αυτή τη συσχέτιση.

Ο Φόβος Μπορεί να Αλλάξει την Κίνηση

Ο φόβος δεν μένει απαραίτητα μόνο ως σκέψη.

Μπορεί να επηρεάσει:

• το εύρος της κίνησης,
• την ταχύτητα,
• τη μυϊκή δραστηριότητα,
• τον συντονισμό,
• τη μεταβλητότητα της κίνησης.

Πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση στο Pain έδειξε ότι ο φόβος που αφορά μια συγκεκριμένη κίνηση σχετίζεται ισχυρότερα με την πραγματική κινητική συμπεριφορά από ό,τι οι γενικές κλίμακες φόβου.

Αυτό έχει μεγάλη σημασία.

Ο άνθρωπος μπορεί σταδιακά να αρχίσει να κινείται περισσότερο «προστατευτικά»:

πόνος → φόβος → guarding* → διαφορετική κινητική στρατηγική.

Το guarding είναι μια προστατευτική κινητική συμπεριφορά του σώματος όταν περιμένει ή φοβάται πόνο.

Με απλά λόγια, ο άνθρωπος αρχίζει να κινείται πιο «σφιχτά», πιο αργά ή πιο περιορισμένα για να προστατεύσει μια περιοχή. Μπορεί για παράδειγμα να αυξάνει τη μυϊκή τάση, να μειώνει το εύρος κίνησης, να αποφεύγει μια κατεύθυνση ή να μεταφέρει περισσότερο φορτίο αλλού.

Παράδειγμα: κάποιος που έχει πονέσει επανειλημμένα στη μέση όταν σκύβει μπορεί να αρχίσει να κατεβαίνει με πολύ άκαμπτο κορμό, να σφίγγει έντονα τους μύες ή να αποφεύγει εντελώς την κάμψη.

Είναι ο Φόβος η Αιτία του Πόνου;

Όχι απαραίτητα.

Και αυτή είναι πολύ σημαντική διάκριση.

Δεν πρέπει να περάσουμε από το:

«ο πόνος είναι μόνο μηχανικός»

στο άλλο άκρο:

«ο πόνος υπάρχει επειδή φοβάσαι».

Μπορεί να συνυπάρχουν:

• παθολογία ιστού,
• μειωμένη ικανότητα διαχείρισης φορτίου,
• νευρική ευαισθησία,
• διαφορετική κινητική στρατηγική,
• φόβος,
• προηγούμενες εμπειρίες.

Η σχέση είναι πολυπαραγοντική.

Η Λύση Δεν Είναι «Μην Φοβάσαι»

Αν κάποιος έχει πονέσει επί χρόνια όταν σκύβει, δεν αρκεί να του πούμε:

«Μη φοβάσαι να σκύψεις.»

Χρειάζεται να δημιουργηθούν νέες πραγματικές εμπειρίες.

Μπορούμε να αλλάξουμε:

• το εύρος,
• την ταχύτητα,
• το φορτίο,
• τη μηχανική της κίνησης,

ώστε ο άνθρωπος να αρχίσει σταδιακά να βιώνει ξανά την κίνηση χωρίς την ίδια αντίδραση.

Η αποκατάσταση δεν αφορά μόνο να μειωθεί ο πόνος. Αφορά και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη του ανθρώπου στην κίνηση.

ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 

Ακριβώς επειδή ο φόβος, ο πόνος και η κινητική συμπεριφορά δεν εκφράζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους, η προσέγγιση δεν μπορεί να είναι ίδια για κάθε άνθρωπο.

Δύο άνθρωποι μπορεί να φοβούνται την ίδια κίνηση, αλλά να έχουν:

• διαφορετικό ιστορικό τραυματισμών,
• διαφορετική στάση σώματος,
• διαφορετική βάδιση,
• διαφορετικό τρόπο κατανομής φορτίου,
• διαφορετική ανοχή στην κίνηση.

Για αυτό στο Athens Biomechanics η πρώτη συνεδρία ξεκινά με εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Μέσα από την ανάλυση στάσης σώματος και βάδισης εξετάζουμε πώς οργανώνεται το σώμα απέναντι στη βαρύτητα και πώς διαχειρίζεται τις δυνάμεις κατά την κίνηση.

Η αξιολόγηση αυτή δεν χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσουμε μια στάση ή μια βάδιση ως «σωστή» ή «λάθος».

Χρησιμοποιείται για να εντοπίσουμε:

• πού μεταφέρεται περισσότερο ή λιγότερο φορτίο,
• ποιες περιοχές συμμετέχουν περισσότερο ή λιγότερο,
• ποιες αντισταθμίσεις έχουν αναπτυχθεί,
• πώς αλλάζει η κίνηση σε σχέση με το ιστορικό πόνου.

Με βάση αυτά τα ευρήματα μπορούν να επιλεγούν πιο στοχευμένα εργαλεία.

1. Μυοπεριτονιακή Απελευθέρωση

Σε περιοχές όπου υπάρχει αυξημένη τάση, δυσκαμψία ή προστατευτική μυϊκή δραστηριότητα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν τεχνικές μυοπεριτονιακής απελευθέρωσης.

Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα προσωρινά κατάλληλο περιβάλλον ώστε το σώμα να μπορεί να κινηθεί με διαφορετικό τρόπο και με λιγότερη προστατευτική ένταση.

2. Εξατομικευμένη Ενδυνάμωση

Στη συνέχεια επιλέγονται συγκεκριμένες ασκήσεις ενδυνάμωσης και κινητικού ελέγχου με βάση τα ευρήματα της αξιολόγησης.

Δεν μας ενδιαφέρει μόνο:

ποιος μυς είναι “αδύναμος”.

Μας ενδιαφέρει:

πώς χρησιμοποιείται η δύναμη μέσα στο συνολικό κινητικό μοτίβο.

Άρα η ενδυνάμωση μπορεί να στοχεύει:

• στη βελτίωση της κατανομής φορτίου,
• στον καλύτερο έλεγχο συγκεκριμένων θέσεων,
• στη μεταφορά βάρους,
• στη συνεργασία λεκάνης και θώρακα,
• στη δημιουργία περισσότερων κινητικών επιλογών.

3. Δημιουργία Νέας Κινητικής Εμπειρίας

Εδώ συνδέεται ξανά η προσέγγιση με το fear avoidance.

Αν μια κίνηση έχει συνδεθεί για μήνες με πόνο και φόβο, ο στόχος είναι να δημιουργηθεί μια νέα εμπειρία:

«Μπορώ να κάνω αυτή την κίνηση με διαφορετικό τρόπο, να διαχειριστώ το φορτίο και να μην έχω απαραίτητα την ίδια αντίδραση.»

Έτσι η παρέμβαση δεν είναι μόνο:

μείωση συμπτώματος.

Είναι:

αξιολόγηση → αποσυμφόρηση → στοχευμένη ενδυνάμωση → νέα κινητική εμπειρία → σταδιακή επιστροφή σε μεγαλύτερο φορτίο.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στον χρόνιο πόνο, όπου η αποκατάσταση δεν αφορά μόνο το σημείο που πονάει.

Αφορά και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του ανθρώπου στην ικανότητα του σώματός του να κινηθεί και να προσαρμοστεί.