Η καθιστική εργασία αποτελεί πλέον κομμάτι της καθημερινότητας για εκατομμύρια ανθρώπους.

Πολλές ώρες μπροστά σε έναν υπολογιστή, λίγες αλλαγές θέσης και περιορισμένη κίνηση μέσα στην ημέρα μπορούν να δημιουργήσουν την αίσθηση ότι το σώμα «σφίγγει», κουράζεται ή πονάει.

Συχνά τότε η λύση αναζητείται σε μια καλύτερη καρέκλα, σε ένα εργονομικό γραφείο ή σε μερικές διατάσεις.

Όμως το βασικό ερώτημα είναι πιο σύνθετο:

Τι συμβαίνει εμβιομηχανικά όταν το σώμα παραμένει για πολλές ώρες σε χαμηλή κινητική ποικιλία;

Το πρόβλημα: Δεν είναι μόνο η καρέκλα

Η καθιστή θέση από μόνη της δεν είναι «κακή».

Η επιστημονική βιβλιογραφία δεν υποστηρίζει ότι το να κάθεται κάποιος προκαλεί αυτόματα πόνο στη μέση ή στον αυχένα. Τα δεδομένα είναι πιο σύνθετα και οι συσχετίσεις μεταξύ καθιστικής εργασίας και μυοσκελετικού πόνου δεν είναι πάντα συνεπείς. [1,2]

Το ζήτημα φαίνεται να αφορά περισσότερο τον συνδυασμό:

• μεγάλης διάρκειας,
• χαμηλής ποικιλίας θέσεων,
• μειωμένης συνολικής κίνησης,
• επαναλαμβανόμενων εργασιακών απαιτήσεων,
• προηγούμενου ιστορικού πόνου,
• και της συνολικής ικανότητας του σώματος να διαχειρίζεται φορτία.

Μια πρόσφατη ανασκόπηση σε εργαζόμενους γραφείου βρήκε ότι τα στοιχεία για τη σχέση ανάμεσα στον χρόνο καθίσματος, στη στάση και στον πόνο στη μέση είναι μικτά, γεγονός που δείχνει ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός μηχανισμός που να εξηγεί όλα τα συμπτώματα. [1]

Άρα δεν χρειάζεται να demonize τη θέση.

Χρειάζεται να εξετάσουμε τι κάνει το σώμα για πολλές ώρες — και τι δεν κάνει.

Επιστημονική αποδόμηση: Το σώμα είναι σχεδιασμένο να μεταβάλλει συνεχώς το φορτίο

Το ανθρώπινο σώμα είναι ένα προσαρμοζόμενο σύστημα.

Οι αρθρώσεις, οι μύες και οι συνδετικοί ιστοί δέχονται συνεχώς μηχανικά ερεθίσματα και προσαρμόζονται στις απαιτήσεις που επαναλαμβάνονται.

Όταν ένα άτομο κάθεται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, το μηχανικό περιβάλλον γίνεται σχετικά σταθερό.

Η λεκάνη, η σπονδυλική στήλη, τα ισχία και ο θώρακας παραμένουν για μεγάλο διάστημα σε περιορισμένο εύρος θέσεων, ενώ μειώνονται οι συχνές μεταφορές βάρους, οι περιστροφές και οι αλλαγές στην κατανομή των δυνάμεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η καθιστή θέση «παραμορφώνει» το σώμα.

Σημαίνει όμως ότι για πολλές ώρες το σώμα εκτίθεται σε χαμηλή κινητική ποικιλία.

Η έρευνα για την καθιστική εργασία δείχνει ότι παρατεταμένες στατικές θέσεις μπορούν να επηρεάζουν τη μυϊκή δραστηριότητα, την κατανομή πιέσεων και την αίσθηση δυσφορίας, ενώ η εναλλαγή θέσεων φαίνεται να αποτελεί σημαντική παράμετρο της εργονομίας. [3]

Η λεκάνη και ο θώρακας δεν λειτουργούν ανεξάρτητα

Στην καθιστή θέση η λεκάνη αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία οργανώνεται ο κορμός.

Αλλαγές στη θέση της μπορούν να επηρεάσουν:

• την καμπυλότητα της οσφυϊκής μοίρας,
• τη θέση του θώρακα,
• την τοποθέτηση της κεφαλής,
• τη λειτουργία των ώμων.

Γι’ αυτό ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ενόχληση στον αυχένα ενώ το συνολικό κινητικό μοτίβο περιλαμβάνει και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η λεκάνη και ο κορμός.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει μία «σωστή» καθιστή θέση που πρέπει να κρατάμε όλη την ημέρα.

Στην πραγματικότητα, η ιδέα ότι μια συγκεκριμένη καρέκλα ή μία τέλεια στάση μπορεί από μόνη της να λύσει τον πόνο δεν υποστηρίζεται καλά από τα δεδομένα. Συστηματική ανασκόπηση για παρεμβάσεις με διαφορετικές καρέκλες βρήκε χαμηλή έως πολύ χαμηλή ποιότητα αποδείξεων για μείωση πόνου ή δυσφορίας. [4]

Το σημαντικότερο φαίνεται να είναι:

να μπορεί το σώμα να αλλάζει θέση και να διατηρεί κινητική ικανότητα.

Τι συμβαίνει όταν σηκωνόμαστε από την καρέκλα;

Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον εμβιομηχανικό ερώτημα.

Δεν μας ενδιαφέρει μόνο πώς κάθεται κάποιος.

Μας ενδιαφέρει:

Πώς κινείται όταν σηκώνεται;
Πώς περπατά μετά από πολλές ώρες καθιστός;
Πόση κίνηση έχει διατηρήσει στα ισχία και στον θώρακα;
Πώς μεταφέρει το σώμα του από τη στατικότητα στη βάδιση;

Η καθημερινή ζωή δεν συμβαίνει πάνω στην καρέκλα.

Το σώμα πρέπει στη συνέχεια να:

• σηκωθεί,
• περπατήσει,
• ανέβει σκάλες,
• γυμναστεί,
• τρέξει,
• μεταφέρει φορτία.

Γι’ αυτό η πραγματική εμβιομηχανική αξιολόγηση δεν περιορίζεται στην εργονομία του γραφείου.

Εξετάζει τι έχει συμβεί στη συνολική κινητική ικανότητα του ανθρώπου.

Η λύση: Όχι μόνο «κάτσε καλύτερα» — κινήσου καλύτερα

Στο Athens Biomechanics δεν αντιμετωπίζουμε την καθιστική εργασία με τη λογική ότι πρέπει να βρούμε μία τέλεια θέση και να τη διατηρήσουμε για οκτώ ώρες.

Η λύση είναι πιο λειτουργική.

1. Αυξάνουμε την κινητική ποικιλία

Η αλλαγή θέσης μέσα στην ημέρα είναι συχνά πιο σημαντική από την αναζήτηση μιας μοναδικής «σωστής» στάσης.

Μικρά διαλείμματα, περπάτημα και εναλλαγές στη θέση του σώματος μειώνουν τον χρόνο που περνάμε στην ίδια μηχανική στρατηγική.

2. Αξιολογούμε τη στάση και τη βάδιση

Αν κάποιος εμφανίζει επίμονα συμπτώματα, εξετάζουμε πώς οργανώνεται το σώμα όταν στέκεται και όταν περπατά.

Δεν μας ενδιαφέρει μόνο τι συμβαίνει στο γραφείο.

Μας ενδιαφέρει πώς το σώμα μεταφέρει αυτή την προσαρμογή στην πραγματική κίνηση.

3. Επαναφέρουμε περιστροφή και συντονισμό

Η μεθοδολογία Functional Patterns δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη στάση, στη βάδιση, στην περιστροφή και στη συνεργασία λεκάνης–θώρακα.

Μετά από πολλές ώρες χαμηλής κινητικής ποικιλίας, ο στόχος δεν είναι απλώς να «ξεπιαστεί» ένας μυς.

Ο στόχος είναι να επανεκπαιδευτεί το σώμα ώστε να χρησιμοποιεί ξανά αποτελεσματικά τρισδιάστατα κινητικά μοτίβα.

4. Δημιουργούμε ικανότητα, όχι απλώς ανακούφιση

Ένα massage ή μια διάταση μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση.

Το μακροπρόθεσμο ερώτημα όμως είναι:

Έχει αυξηθεί η ικανότητα του σώματος να διαχειρίζεται τόσο τις ώρες καθιστικής εργασίας όσο και την κίνηση που ακολουθεί;

Οι αποδείξεις: Δεν ψάχνουμε μόνο λιγότερο πόνο

Σε έναν εργαζόμενο γραφείου η πραγματική βελτίωση δεν είναι μόνο:

«Ο αυχένας μου σήμερα πονάει λιγότερο.»

Μπορεί να σημαίνει:

• λιγότερη δυσφορία μετά από πολλές ώρες εργασίας,
• μεγαλύτερη άνεση όταν σηκώνεται από την καρέκλα,
• καλύτερη βάδιση,
• μεγαλύτερη κινητικότητα,
• καλύτερη ανοχή στην άσκηση,
• μικρότερη ανάγκη για συνεχή stretching ή massage.

Η βιβλιογραφία δείχνει ότι η σχέση μεταξύ καθιστικής συμπεριφοράς και μυοσκελετικού πόνου είναι σύνθετη. Σε μετα-ανάλυση, η αυτοαναφερόμενη καθιστική εργασία συνδέθηκε με αυξημένες πιθανότητες πόνου στη μέση και στον αυχένα/ώμους, αλλά τα προοπτικά δεδομένα παραμένουν λιγότερο ξεκάθαρα. [5]

Για αυτό αποφεύγουμε την απλοϊκή εξίσωση:

καθιστική εργασία = πόνος.

Αντίθετα, αξιολογούμε τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Η καρέκλα δεν είναι ο εχθρός

Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάθεσαι.

Το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί όταν το σώμα περνά μεγάλο μέρος της ημέρας σε ένα περιορισμένο κινητικό περιβάλλον και στη συνέχεια δεν διαθέτει την ικανότητα να επιστρέψει αποτελεσματικά στην κίνηση.

Η λύση επομένως δεν είναι:

«βρες την τέλεια καρέκλα».

Είναι:

«δημιούργησε ένα σώμα που μπορεί να κάθεται, να σηκώνεται, να περπατά και να κινείται χωρίς να εξαρτάται από μία μοναδική θέση.»

Εμβιομηχανική Αξιολόγηση στο Athens Biomechanics

Αν εργάζεσαι πολλές ώρες καθιστός και εμφανίζεις επαναλαμβανόμενο πόνο στη μέση, στον αυχένα, στους ώμους ή στα ισχία, η αξιολόγηση δεν χρειάζεται να σταματήσει στο γραφείο σου.

Μέσα από την Εμβιομηχανική Αξιολόγηση εξετάζουμε τη στάση, τη βάδιση, το ιστορικό και τη συνολική κινητική στρατηγική ώστε να κατανοήσουμε πώς έχει προσαρμοστεί το σώμα σου στις καθημερινές απαιτήσεις.

Ο στόχος δεν είναι απλώς να κάθεσαι καλύτερα. Είναι να μπορείς να κινείσαι καλύτερα μετά τις ώρες που κάθεσαι.